ماهنامه الکترونيکي دوران شماره 12   اسفندماه 1385
 

 
 

 
 
   شماره 12   اسفندماه 1385


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تعداد نمايش: 1544 بارتأملي در سهم علماي عتبات در انقلاب مشروطيت
سهم علماي عتبات عاليات در انقلاب مشروطيت، هر چند كه در مشهورات و كليات تاريخي درجه اول است، اما پژوهشهاي مستند تاريخي براي استخارج و نگارش تاريخ دقيق مشاركت آنها همچنان فقير و ناچيز مي‌باشد. امروز دانستن مواضع رهبران درجه اول ديني در قبال مشروطيت، تنها يك ضرورت تاريخي نيست بلكه يك ضرورت فرهنگي نيز به شمار مي‌آيد. مقاله پيش رو، به بررسي نقش تأثيرگذار و حتي رهبري كننده علماي عتبات در وقايع مبتلا به نهضت مشروطيت، در راستاي حفظ و صيانت از اين نهضت در مقابل تهديدات داخلي و خارجي و نيز انحرافات دامنگير آن مي‌پردازد.


تعداد نمايش: 5499 بارصعود رضاخان و سقوط قاجار
ميرزاده عشقي شاعر نامي عصر قاجار، رضاخان را در جريان كودتاي سوم اسفند، به مثابه الاغي تصوير كرده كه انگليسي‌ها بر گرده او نشسته و بدون بر جاي گذاشتن رد پا، سلطه خود را بر ايران به وسيله وي گسترانيده و منابع ملت ايران را غارت كرده‌اند.


تعداد نمايش: 3166 باربريگاد قزاق
نيروي بيگانه در ايران

قزاق‌‌ها زماني تحت حمايت روسيه بودند و كودتاي محمد‌علي شاه عليه مجلس و مشروطه را براه انداختند و زماني تحت سلطه انگلستان قرار گرفتند و كودتاي رضاخان را بوجود آوردند.
آنان زماني پيشقراول ارتش تزاري و زماني بازوي اجرائي سياست انگليسي‌ها بودند.


تعداد نمايش: 1695 بارآيا آثار مستشرقان قابل اعتماد است؟
چگونه مي‌توان به آثار و منابع مورخان خارجي كه راجع به رويدادها و تحولات تاريخي ايران و ديگر كشورهاي اسلامي منطقه قلم زده‌اند نگريست؟ آيا اين منابع قابل اعتمادند؟ آيا بايد آنها را رد كرد؟ آيا بايد نگاهي گزينشي به اين آثار داشت؟رفتار صحيح كدام است؟
پاسخ چند صاحبنظر را به طور اجمال در اين زمينه جويا شده‌ايم.


تعداد نمايش: 3167 بارنگاهي به زندگي و آثار استاد علي دواني
مرحوم دواني در 7 دانشگاه و مؤسسه علمي تدريس داشته و صاحب يكصد جلد كتاب در رشته‌هاي تصنيف، تأليف، ترجمه، تصحيح و تحقيق بوده و 80 الي 100 مقاله و مصاحبه از وي منتشر شده است.
او از اين اينكه آثار و نوشته‌هايش توسط ديگران و بدون ذكر منبع به سرقت مي‌رفت، ناخشنود بود.


تعداد نمايش: 1569 باراعترافات يك ديپلمات آمريكائي
مدير بخش ايران در وزارت امور خارجه امريكا:
شاه يك ديوانه بود... او با ملتش وارد جنگ شده بود و مسلماً نمي‌توانست در چنين جنگي پيروز شود... گزارش‌هاي سفارت امريكا عموماً افتضاح بود... وقتي ازهاري به قدرت رسيد، هنوز امريكا به سياست «مشت‌آهنين» فكر مي‌كرد... آمريكا هرگز فكر نمي‌كرد كه شايد تاريخ مصرف شاه تمام شود...


تعداد نمايش: 6026 بارزندگي و زمانه علي‌اكبر داور
علي‌اكبر داور همراه با چهره‌هائي چون تيمورتاش، نصرت‌الدوله فيروز، سردار اسعد بختياري و .... پايه‌هاي اصلي حكومت رضاخان بودند اما هر يك به تدريج مغضوب شاه واقع شدند و داور پس از سالهاي طولاني خدمت به رضاشاه، از بيم غضب وي در منزل خودكشي كرد


تعداد نمايش: 1880 بارنقد كتاب
حاطرات شاپور بختيار
شاپور بختيار در كتاب خاطرات خود كه توسط «مركز مطالعات خاورميانه» وابسته به دانشگاه هاروارد امريكا منتشر شده به دفعات از واژه‌هاي سخيف و به دور از ادب استفاده كرده است. او ملت ايران را «بي‌حيا و هرزه» خوانده و ناخواسته از روابط جبهه ملي با دربار پرده برداشته است.


تعداد نمايش: 1771 بارحزب رستاخيز به روايت 10 سند
در 11 اسفند 1353 به دستور محمد‌رضا پهلوي حزب رستاخيز با هدف برقراري سيستم تك‌حزبي در كشور به وجود آمد، در 21 اسفند 1353، امام خميني عضويت در آن را تحريم كردند و شاه در ارديبهشت 1357 تصريح كرد كه اين حزب به اهدافي كه برايش در نظر گرفته شده بود، نرسيد. در اين بخش اسنادي را مشاهده مي‌كنيد كه تا حدي وضعيت دروني حزب رستاخيز، جايگاه اجتماعي و موضع امام خميني در برابر آن را به روايت اسناد ساواك نشان مي‌‌دهد.



ايران در آستانه كودتا
پس از انعقاد قرارداد 1919 ميان دولت وثوق‌الدوله با انگليسي‌ها كه طي آن اداره امور مالي و نظامي ايران به عهده مستشاران انگليسي واگذار شد، مقامات بريتانيائي عليرغم امتناع مجلس شوراي ملي از تصويب اين قرارداد شديداً بر لزوم اجراي آن پافشاري مي‌كردند.
دولت بريتانيا مستشاران نظامي و مالي خود به نامهاي ديكسن و آرميتاژ اسميت را بدون در نظر گرفتن غير‌قانوني بودن قرارداد از نظر قانون اساسي ايران به تهران فرستاد. ديكسن در اجراي مأموريت خود با دو مانع عمده روبرو بود: از يكسو مخالفت افسران وطن‌پرست كه در ژاندارمري مشغول خدمت بودند و خودكشي «سرتيپ فضل‌الله آق اولي» اوج اين مخالفت بود، از ديگر سو مخالفت صاحب منصبان قزاق كه در رأس آنها استاروسلسكي فرماندة نيروي قزاق بود كه در طي كودتايي داخلي قدرت را از كف كلنل «كلرژه» نمايندة دولت كرنسكي در روسيه خارج ساخته بود.
انقلاب روسيه با اثر عظيمي كه در ايران داشت، روحية ضد انگليسي و انقلابي را در شهرهاي شمالي گسترش داده بود. به دليل حضور سربازان روسي در ايران و تبليغ افكار انقلابي توسط شوراهاي نمايندگان سربازان روسي، از دل انقلاب روسيه به مانند دوران مشروطه و استبداد صغير، شوراهاي محلي و انجمن‌هايي در شهرهاي تبريز، كرمانشاه، انزلي و ... به وجود آمد. 1 اين انجمن‌ها محل مناسبي براي ترويج افكار چپ‌گرا بودند و به نظر مي‌رسد وسعت دامنة آنها سبب اتحاد و نزديكي كوچك جنگلي به آنها شده باشد.
ضديت با قرارداد باعث مشروعيت بيشتر جنبشهاي ضد مركز شد،‌علاوه بر كوچك جنگلي، در تبريز شيخ‌محمد خياباني از اعضاي سابق حزب دموكرات عليه حكومت مركزي علم مخالفت برافراشته بود. در نتيجه سياست لرد كرزن وزير خارجه بريتانيا در تصاحب ايران و جلوگيري از نفوذ بلشويسم به بن بست رسيده بود.
فرماندة نيروهاي انگليس در ايران اين وضعيت رو به وخامت را چنين توصيف مي‌كند: «پنهانكاري در انعقاد قرارداد 1919 و اين واقعيت كه مجلس نيز حضوري نداشت و به كار بردن نادرست‌ترين روشها براي انعقاد قرارداد...، همگي اين باور را تقويت كرد كه بريتانياي كبير در واقع از دشمن ديرين، روسيه بهتر نيست.اين احساس به وجود آمده بود كه بريتانيا به هر نحوي بايد از كشور بيرون برود. شورش‌هاي آذربايجان و ايالات سواحل خزر و گسترش تبليغات بلشويك‌ها نتيجة اين احساسات بود. چون اين تصور وجود داشت كه بلشويسم نمي‌تواند بدتر از انگليسي‌‌ها، باشد و شايد، اگر ادعاهاي بلشويك‌ها مبني بر تأمين عدالت براي ستمديدگان راست باشد، بهتر هم باشد.» 2
در پيچ و خم اين حوادث، كاكس وزير مختار بريتانيا به سرزمين غنيمتي انگلستان يعني عراق رهسپار شد و نورمن جايگزين وي شد. نورمن كه بعدها توسط كرزن از عوامل شكست قرارداد برشمرده شد3، مأموريت خود را در شرايطي وخيم آغاز كرد؛ وثوق‌الدوله كه در آغاز صدارت خود توانسته بود اقدامات مثبتي در جهت تثبيت قدرت حكومتي مركزي در ايالات و ولايات انجام دهد، در اين زمان در پايتخت با مشكلات دست و پنجه نرم مي‌كرد. شاه نيز عليرم بهره‌منديهاي مالي از انگلستان براي همراهي با قرارداد4،پس از بازگشت از اروپا نغمة مخالفت با رئيس الوزراء را ساز كرد. وثوق‌الدوله ديگر از صلاحيت و توانايي اجراي قرارداد برخوردار نبود، بنابراين بايد مقام خود را به شخص ديگري واگذار مي‌‌كرد.
ادامه مطلب

 
     استفاده از مطالب با ذکر منبع مجاز مي باشد.                                                                                                    Design: Niknami.ir