ماهنامه الکترونيکي دوران شماره 91   خرداد ماه 1392
 

 
 

 
 
   شماره 91   خرداد ماه 1392


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
نگاهي به آراء نمايندگان سنا و مجلس شورا هنگام تصويب كاپيتولاسيون

پس از بازگشت شاه از سفر تيرماه 1343 به آمريكا لايحه كاپيتولاسيون در مجلس سنا به تصويب رسيد . نحوه تصويب اين لايحه بسيار مفتضح بود . در زمان تعطيلات تابستاني مجلسين ايران در سوم مرداد 1343 ، مجلس سنا جلسه فوق العاده اي تشكيل داد تا به بررسي چند لايحه فوريتي بپردازد . اين جلسه از صبح تا نيمه شب ادامه يافت . بعد از طرح لوايح مختلف ، مقارن نيمه شب لايحه كاپيتولاسيون مطرح شد و حسنعلي منصور تحت فشار آمريكا تقاضاي فوريت براي تصويب لايحه نمود . سپس شريف امامي رئيس سنا نيز به كمك منصور آمد و لايحه را «بسيار مختصر و ساده» خواند و گفت «همين امشب تمامش مي‌كنيم» پس از آن ميرفندرسكي معاون وقت وزارت امور خارجه براي توجيه نمايندگان سنا گفت «اعطاي اين مصونيت ضرري براي دولت شاهنشاهي ندارد و فقط نوعي معافيت مالياتي است كه از حقوق آنان ماليات گرفته نشود يا براي مسكن و تغذيه معافيت داشته باشند ، كه مهم نيست . به علاوه اين معافيت چيزي نيست كه تنها ما قائل شده باشيم . دولتهاي ديگر هم چنين كرده‌اند . دولت تركيه هم كرده ، دولت يونان هم كرده . اين مستلزم همكاري است كه ما با آمريكائيها داريم ... »
لايحه كاپيتولاسيون در شرايطي در سنا تصويب شد كه از شصت نماينده مجلس سنا، تنها 23 نفر شركت ‌كردند و بقيه سرگرم تعطيلات تابستاني خود بودند . لايحه ساعت 12 شب، موقعي كه نمايندگان خسته و خواب‌آلودند و از قبل هم از اين لايحه خبر نداشتند و در فضاي بسيار نامناسبي، به تصويب رسيد.
مجلس شوراي ملي نيز به هنگام تصويب لايحه كاپيتولاسيون وضعي بهتر از سنا نداشت . مجلس روز سه شنبه 21 مهر 1343 بررسي كاپيتولاسيون را با عنوان « لايحه اجازه استفاده مستشاران نظامي آمريكا در ايران را از مصونيتها و معافيتهاي كنوانسيون وين » آغاز نمود و حسنعلي منصور و ميرفندرسكي دفاع از اين لايحه را برعهده گرفتند . اين جلسه ساعت 8 صبح آغاز شد و تا ساعت 5 بعد از ظهر به كار خود ادامه داد و حتي براي صرف ناهار نيز تعطيل نگرديد زيرا مقامات دولتي فكر مي‌كردند اگر جلسه حتي براي يك ساعت متوقف شود ممكن است عده اي از نمايندگان از مجلس خارج شوند و جلسه از رسميت بيفتد زيرا در آن روز 52 نفر از 188 نماينده مجلس غايب بودند كه غيبت اكثر غايبين نيز غير موجه بود . عبدالله رياضي رئيس وقت مجلس شوراي ملي نيز پنج روز قبل از طرح لايحه در جلسه علني ، به بهانه معالجه عازم آمريكا شده بود . از اين رو رياست جلسه را دكتر حسن خطيبي برعهده داشت . منصور در آغاز جلسه سخناني در باره اقدامات هشت ماهه دولت خود ايراد نمود سپس لايحه مصونيت را تقديم نمود كه بحث هاي موافق و مخالف از ساعت 30/10 صبح تا ساعت 5 بعد از ظهر ادامه يافت و البته بيشتر سخنرانان مخالف بودند . سپس منصور به اظهارات هريك پاسخ داد و سرانجام پس از چندين ساعت بحث و بررسي ، راي گيري مخفي انجام شد و در نهايت لايحه مزبور با 74 راي موافق و 61 راي مخالف تصويب گرديد . بدين گونه لايحه ننگين كاپيتولاسيون يا «سند بردگي ملت ايران» در مجلس شوراي ملي نيز با آراء ضعيف نمايندگان تصويب شد.

منابع :
- سقوط ، موسسه مطالعات و پژوهشهاي سياسي ، ج 2 ، ص 235 تا 237
- كاپيتولاسيون (نشست تخصصي) ، موسسه مطالعات و پژوهشهاي سياسي ، ص 14

این مطلب تاکنون 1271 بار نمایش داده شده است.
 
     استفاده از مطالب با ذکر منبع مجاز مي باشد.                                                                                                    Design: Niknami.ir